Hưởng ứng Ngày Đái tháo đường Thế giới 14/11/2026: Hãy hành động sớm với bệnh đái tháo đường

            Ngày 14 tháng 11 hằng năm là Ngày Đái tháo đường Thế giới, dịp để cả cộng đồng nhìn lại một trong những thách thức sức khỏe tăng nhanh nhất hiện nay. Chủ đề giai đoạn 2026–2027 là “Hành động sớm với bệnh đái tháo đường” (Early action on diabetes), tập trung vào chẩn đoán sớm, giảm nguy cơ mắc bệnh, tiếp cận chăm sóc toàn diện và giảm kỳ thị đối với người bệnh.

            NHỮNG CON SỐ ĐÁNG SUY NGẪM

            Theo số liệu của chiến dịch World Diabetes Day 2026, khoảng 589 triệu người trưởng thành trên thế giới đang sống chung với đái tháo đường, tức cứ 9 người trưởng thành có 1 người mắc đái tháo đường. Nghiêm trọng hơn, khoảng 252 triệu người mắc bệnh mà không hề biết, phần lớn là type 2. WHO cũng cho biết hơn 60% người đái tháo đường trên toàn cầu chưa được chẩn đoán.

            Một con số khác đáng chú ý là 635 triệu người trưởng thành có nguy cơ cao mắc đái tháo đường type 2. Đặc biệt, có tới 50% người mắc đái tháo đường type 2 đã xuất hiện biến chứng ngay tại thời điểm được chẩn đoán. Điều này cho thấy bệnh có thể âm thầm gây tổn thương cho cơ thể trong nhiều năm trước khi người bệnh nhận ra mình mắc bệnh..

            Nghiên cứu mới của IDF còn cho thấy những người có nguy cơ cao thường đánh giá thấp nguy cơ mắc bệnh của bản thân và không biết nên đến đâu để thực hiện xét nghiệm phát hiện sớm.

            NĂM ĐIỀU MỌI NGƯỜI CẦN BIẾT VỀ NGUY CƠ MẮC ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

  1. Đái tháo đường type 2 thường không có triệu chứng: Bệnh tiến triển từ từ, có thể nhiều năm không gây đau đớn hay cảm giác khó chịu. Vì vậy, không có biểu hiện bất thường không đồng nghĩa với việc bạn không mắc bệnh.
  2. Nguy cơ mắc bệnh đến từ nhiều yếu tố khác nhau: Thừa cân, béo phì (đặc biệt béo bụng), có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh, từ 45 tuổi trở lên, ít vận động, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc có tiền sử đái tháo đường thai kỳ. Càng có nhiều yếu tố nguy cơ, khả năng mắc bệnh càng cao. Người trẻ tuổi cũng có thể mắc bệnh nếu có nhiều yếu tố nguy cơ.
  3. Tiền đái tháo đường là giai đoạn có thể can thiệp để phòng ngừa bệnh: Đây là tình trạng đường huyết đã cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán. Có thể xem đây là “cửa sổ vàng” để thay đổi lối sống, từ đó làm chậm hoặc ngăn ngừa bệnh tiến triển thành đái tháo đường type 2.
  4. Muốn biết mình có mắc bệnh hay không, cần thực hiện xét nghiệm: Người có yếu tố nguy cơ nên xét nghiệm đường huyết lúc đói hoặc HbA1c theo tư vấn của bác sĩ, và tiếp tục kiểm tra định kỳ ngay cả khi kết quả bình thường. Không nên tự đánh giá hay kết luận tình trạng bệnh chỉ dựa vào cảm giác của bản thân.
  5. Biến chứng có thể xuất hiện từ sớm: Tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài có thể gây tổn thương mắt, thận, thần kinh, tim mạch và bàn chân. Việc phát hiện bệnh càng muộn thì nguy cơ đã xuất hiện biến chứng càng cao.

            Nhận biết dấu hiệu cảnh báo: Đái tháo đường type 1 và type 2 khác nhau thế nào

            Các dấu hiệu thường gặp của đái tháo đường gồm: khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, nhìn mờ và sụt cân không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên, hai thể bệnh biểu hiện rất khác nhau, và chính sự khác nhau này khiến bệnh dễ bị bỏ sót.

            Đái tháo đường type 1 thường khởi phát nhanh, chỉ trong vài tuần. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi và theo WHO, bệnh thường bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm, đặc biệt ở người lớn. Chương trình nhận biết của Diabetes UK đã tổng hợp các dấu hiệu cảnh báo thành quy tắc 4T, giúp mọi người dễ nhớ và nhận biết:

  • Toilet: đi tiểu nhiều lần, kể cả ban đêm, đôi khi trẻ đã hết tập lại đái dầm.
  • Thirsty: khát nước liên tục, uống nhiều vẫn không đỡ.
  • Tired: mệt mỏi bất thường, uể oải.
  • Thinner: gầy sút cân dù ăn uống bình thường.

            Khi trẻ em hoặc người trẻ tuổi có các dấu hiệu này, gia đình cần đưa đến cơ sở y tế ngay trong ngày để được thăm khám, vì bệnh có thể tiến triển nhanh và gây nguy hiểm nếu không được xử trí kịp thời.

            Đái tháo đường type 2 thường tiến triển từ từ, thậm chí ít có hoặc không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ biết mình mắc bệnh khi đã xuất hiện các biến chứng như: vết thương lâu lành, tê bì bàn chân, giảm thị lực, nhiễm trùng tái diễn. Vì vậy với type 2, việc chủ động xét nghiệm và kiểm tra sức khỏe định kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám.

            WHO khuyến khích mỗi người hãy tìm hiểu, ghi nhớ các dấu hiệu này và chia sẻ với người thân, bạn bè. Một lời nhắc đúng lúc có thể giúp một người được phát hiện bệnh sớm hơn nhiều năm.

            ĂN UỐNG VÀ VẬN ĐỘNG: NỀN TẢNG GIẢM NGUY CƠ VÀ KIỂM SOÁT ĐƯỜNG HUYẾT

            Với đái tháo đường type 2, thay đổi lối sống là một trong những yếu tố quan trọng mà mỗi người có thể chủ động thực hiện. WHO nhấn mạnh rằng thực phẩm lành mạnh, không gian an toàn để vận động và dịch vụ y tế chất lượng giúp giảm nguy cơ mắc type 2 và hỗ trợ kiểm soát bệnh. Dưới đây là những nguyên tắc thực tế, dễ áp dụng trong sinh hoạt hằng ngày.

            Ăn uống

  • Chia khẩu phần hợp lý: khoảng một nửa đĩa thức ăn nên là rau xanh, một phần tư là đạm (cá, trứng, thịt nạc, đậu phụ), một phần tư là tinh bột.
  • Chọn tinh bột tốt hơn: ưu tiên gạo lứt, yến mạch, khoai, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế ăn cơm trắng, bún, phở, bánh mì với lượng lớn.
  • Hạn chế đường tự do: nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, nước ép đóng chai. Đây là nhóm làm đường huyết tăng nhanh nhất.
  • Ăn đủ chất xơ: rau, đậu, trái cây ít ngọt với lượng vừa phải giúp no lâu và đường huyết lên chậm hơn.
  • Ăn đúng giờ, không bỏ bữa: nhịn ăn rồi ăn bù dễ làm đường huyết dao động mạnh.
  • Người đã mắc bệnh cần chế độ ăn phù hợp với thuốc đang dùng và bệnh kèm theo, người bệnh nên được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng tư vấn cá nhân hóa, tránh ăn kiêng quá mức.

            Vận động

  • Mục tiêu vận động phổ biến là khoảng 150 phút mỗi tuần với cường độ vừa phải: đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, khiêu vũ… Có thể chia thành 30 phút mỗi lần, 5 ngày một tuần.
  • Kết hợp tập sức mạnh 2–3 buổi mỗi tuần (bài tập với dây kháng lực, đứng lên ngồi xuống ghế) để giữ khối cơ, vì cơ bắp là nơi sử dụng glucose hiệu quả.
  • Hạn chế ngồi liên tục: cứ sau khoảng 30–60 phút nên đứng dậy, đi lại vài phút.
  • Đi bộ nhẹ sau bữa ăn giúp đường huyết sau ăn tăng ít hơn.
  • Người có bệnh tim mạch, biến chứng mắt, thận, thần kinh bàn chân hoặc đang dùng insulin nên hỏi bác sĩ trước khi tăng cường độ tập, để tránh hạ đường huyết và chấn thương.

            Lưu ý: không cần bắt đầu bằng những thay đổi lớn. Chỉ cần giảm một ly nước ngọt mỗi ngày và đi bộ thêm 15 phút, duy trì đều đặn, cũng đã là những bước hành động thiết thực để bảo vệ sức khỏe.

            CHẨN ĐOÁN CHỈ CÓ Ý NGHĨA KHI ĐI KÈM CHĂM SÓC LIÊN TỤC

            Phát hiện bệnh sớm chỉ là bước đầu. WHO nhấn mạnh rằng việc chẩn đoán chỉ thực sự có ích khi người bệnh được tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc kịp thời, với chi phí hợp lý và được hỗ trợ lâu dài. Việc duy trì chăm sóc và điều trị liên tục, không gián đoạn là yếu tố quan trọng giúp giảm biến chứng.

            Người bệnh đái tháo đường nên duy trì:

  • Dùng thuốc đúng liều, đúng giờ; không tự ý ngưng thuốc khi đường huyết đã ổn định.
  • Tái khám định kỳ, kiểm tra HbA1c, huyết áp, mỡ máu.
  • Khám mắt, kiểm tra chức năng thận và kiểm tra bàn chân ít nhất mỗi năm hoặc theo hướng dẫn.
  • Tự kiểm tra bàn chân mỗi tối để phát hiện vết xước, phồng rộp, vùng da sưng đỏ bất thường.
  • Tiêm vắc xin phòng cúm, phế cầu theo tư vấn của bác sĩ.

            Bệnh viện Đa khoa Thái Bình khuyến cáo người dân, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ, người đang mắc bệnh đái tháo đường và gia đình người bệnh, cần chủ động tầm soát, theo dõi sức khỏe và tuân thủ hướng dẫn điều trị của cán bộ y tế.

            Để được tư vấn thông tin chi tiết, các gói khám cũng như cách đặt lịch khám bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Thái Bình, quý khách vui lòng liên hệ số HOTLINE:

  • Đặt lịch đăng kí khám bệnh: 02273.841.730/ 02273.830.158 hoặc 0868.530.112/ 0377.830.895
  • Tư vấn, hướng dẫn: 02273.831.102
  • Khoa Nội tiết: 02273. 648.918

Tài liệu tham khảo:

PHÒNG CTXH – KHOA NỘI TIẾT

 

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *