Hưởng ứng Tuần lễ Thế giới Nâng cao nhận thức về Kháng sinh trên thế giới (18–24/11/2025)

Kháng kháng sinh – hay đầy đủ hơn là kháng đa vi sinh vật (AMR – Antimicrobial Resistance) – là hiện tượng khi vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng không còn đáp ứng với các loại thuốc kháng vi sinh như kháng sinh, thuốc kháng virus hay kháng nấm. Khi điều này xảy ra, những thuốc vốn cứu sống người bệnh trở nên kém hoặc mất tác dụng, khiến nhiễm trùng trở nên khó hoặc thậm chí không thể điều trị, làm tăng nguy cơ lây lan bệnh, bệnh nặng và tử vong.

Tuần lễ Nâng cao nhận thức về Kháng sinh diễn ra từ ngày 18 đến 24/11/2025, là chiến dịch toàn cầu do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phát động, nhằm nâng cao hiểu biết về AMR và thúc đẩy hành động liên ngành để ngăn chặn sự lan truyền mầm bệnh kháng thuốc. Chủ đề năm nay là: “Hành động ngay – Bảo vệ hiện tại, gìn giữ tương lai” nhấn mạnh rằng kháng kháng sinh không chỉ là một thách thức xa vời trong tương lai, mà đã đang ảnh hưởng đến sức khỏe, môi trường, hệ thống y tế và kinh tế ngay tại thời điểm này.

Ảnh: Tuần lễ Thế giới Nâng cao nhận thức về Kháng sinh năm 2025.

Nghiên cứu tổng hợp gần đây cho thấy hàng triệu ca tử vong liên quan đến kháng thuốc trên toàn cầu, nhiều ca bệnh thông thường giờ đây khó điều trị hơn do các vi khuẩn trở nên không nhạy với thuốc trước đây vẫn hiệu quả. Tại Việt Nam, gánh nặng bệnh tật liên quan kháng thuốc cũng rất nặng nề: các báo cáo giám sát và ước tính gần đây cho thấy hàng chục nghìn trường hợp tử vong mỗi năm có liên quan tới kháng kháng sinh, và tình trạng này có xu hướng gia tăng nếu mỗi người không có hành động ngăn chặn quyết liệt.

Nguyên nhân chính là sử dụng thuốc kháng sinh không hợp lý: dùng kháng sinh khi không cần (ví dụ cho cảm cúm do virus), tự mua thuốc không theo đơn, dùng không đủ liều hoặc ngắt quãng, và việc lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi và nông nghiệp. Thêm vào đó, hệ thống y tế ở một số nơi còn thiếu công cụ chẩn đoán nhanh, khiến bác sĩ đôi khi phải kê kháng sinh “phòng ngừa” — điều này vô tình thúc đẩy chọn lọc các chủng vi khuẩn kháng thuốc.

Tại Việt Nam, Bộ Y tế cùng các đối tác đã triển khai nhiều chương trình giám sát, quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện và truyền thông cộng đồng — nhưng kết quả mong muốn chỉ đạt được khi từng người dân, từng người bệnh và người nhà thay đổi hành vi. Những khuyến cáo sau đây là những việc thực tế, dễ làm, nhưng có tác động lớn đến sức khỏe của bản thân và cộng đồng:

1. Sử dụng kháng sinh đúng cách

• Luôn theo đơn thuốc của bác sĩ, không tự ý mua kháng sinh khi chưa được kê.
• Khi bác sĩ kê kháng sinh, hãy hỏi rõ mục đích: “Tại sao cần dùng kháng sinh?”, “Liều dùng ra sao, trong bao lâu?”. Điều này giúp người bệnh hiểu hơn và tuân thủ tốt hơn.
• Uống đúng liều, đúng thời gian, không ngắt giữa chừng khi thấy đỡ. Không giữ lại thuốc kháng sinh để dùng lần sau nếu không có hướng dẫn của bác sĩ.

2. Thực hiện các biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng

• Rửa tay thường xuyên, đặc biệt khi chăm sóc người bệnh, sau khi tiếp xúc bề mặt bẩn hoặc trước khi ăn.
• Đảm bảo vệ sinh vết thương nếu người thân có chấn thương hoặc sau phẫu thuật, để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
• Thực hiện tiêm chủng đầy đủ khi có chỉ định (vắc xin giúp ngăn nhiều bệnh nhiễm trùng, từ đó giảm nhu cầu dùng kháng sinh).

3. Quản lý tốt thuốc kháng sinh thừa

• Nếu còn thuốc sau khi điều trị xong, không vứt bừa bãi để tránh thuốc lọt vào môi trường, điều này cũng góp phần giảm áp lực chọn lọc vi khuẩn kháng thuốc.
• Không chia sẻ kháng sinh với người khác – việc dùng kháng sinh không theo đơn bác sĩ rất nguy hiểm, vừa không hiệu quả, vừa làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

Tuần lễ 18–24/11/2025 không đơn thuần là dịp tuyên truyền – đó là cơ hội để mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi cơ sở y tế nhận ra trách nhiệm của mình. Chủ đề “Hành động ngay – Bảo vệ hiện tại, gìn giữ tương lai” là lời nhắc mạnh mẽ: nếu chúng ta trì hoãn, kháng kháng sinh sẽ tiếp tục lan rộng, và sau này sẽ khó khăn hơn để quay lại kỷ nguyên mà những viên kháng sinh cứu mạng còn tác dụng mạnh mẽ.

Hành động hôm nay — dùng kháng sinh đúng, phòng ngừa nhiễm trùng, loại bỏ thuốc thừa — là cách mỗi người chúng ta góp phần giữ cho thuốc kháng sinh còn “sức mạnh”. Không chỉ cho bản thân và gia đình, mà cho cả thế hệ mai sau.

Nguồn: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

PHÒNG CTXH